Wedi’i guddio ar y pedwerydd llawr, y tu ôl i ffasâd coch trawiadol Adeilad y Gwyddorau Ffisegol, y mae ail lyfrgell Prifysgol Aberystwyth. Er mai myfyrwyr Mathemateg, Ffiseg a Chyfrifiadureg sy’n gweithio gerllaw sy’n ymweld â hi’n bennaf fel man astudio cyfleus (a thrawiadol), gobeithio y bydd rhai o’r newidiadau a welwch yma yn ysbrydoli ymweliad â’r llyfrgell swynol hon.
Yn ddiweddar mae’r Llyfrgellwyr Pwnc Anita Saycell a Sarah Gwenlan wedi ymdrechu i wella’r llyfrgell gydag arddangosfeydd a chasgliadau newydd.
Er bod y Llyfrgell yn gartref i gasgliadau a deunyddiau ymchwil Mathemateg, Ffiseg a Chyfrifiadureg, peidiwch â gadael i hynny eich darbwyllo na ddylech chi alw heibio gyda llyfr ffuglen da. Mae’r casgliad ffuglen newydd sydd wedi’i leoli yn Llyfrgell y Gwyddorau Ffisegol ar y dde wrth fynd i mewn i’r ystafell, ac mae’n cynnwys llyfrau sy’n amrywio o Dune gan Frank Herbert i Project Hail Mary gan Andy Weir.
Wrth ymyl hwn ceir arddangosfa newydd arall – un sy’n cynrychioli’r casgliad gwasgarog o gyfnodolion Gwasanaethau’r Llyfrgell. Mae’r cyfnodolion hyn eisoes ar gael ar-lein trwy Primo ac ar silffoedd Llyfrgell y Gwyddorau Ffisegol, ac ar loriau E ac F Llyfrgell Hugh Owen. Mae’r arddangosfa hon yn eu dangos ochr yn ochr â’u cloriau a chod QR hawdd ei ddefnyddio ar gyfer mynediad hawdd.
Mae’r Llyfrgell yn lle gwych i weithio ac i fod, diolch i waith ei Llyfrgellwyr Pwnc! Gobeithiwn y gallwch ddod i ymweld â hi, ac efallai godi llyfr ar hyd y ffordd.
Os ydych chi’n bwriadu ymweld, dyma’r wybodaeth hygyrchedd ar gyfer y llyfrgell, a fideo byr yn dangos y llwybr o fynedfa Adeilad y Gwyddorau Ffisegol a golygfa o’r ystafell ei hun.
Gan fod y flwyddyn academaidd wedi dod i ben, mae’n gyfle da i ystyried effaith ein gwasanaeth digideiddio – ac mae wedi bod yn flwyddyn i’w chofio! Gan weithio’n agos gyda’r staff addysgu ac ymateb i’r galw parhaus ymhlith myfyrwyr, mae’r gwasanaeth wedi sicrhau bod deunyddiau darllen allweddol ar gael yn gyson ar draws adrannau.
Y Flwyddyn mewn niferoedd
Mae ein gwasanaeth digideiddio wedi cefnogi addysgu a dysgu ar raddfa fawr:
379 o restrau darllen cyfunol wedi’u prosesu — mae’r rhain yn cynnwys rhestrau a rennir ar draws sawl cwrs (e.e. Cymraeg/Saesneg neu israddedig/uwchraddedig cyfatebol)—sy’n cynrychioli 503 o restrau darllen unigol i gyd.
2,210 detholiad wedi’u rhyddhau i restrau darllen, sy’n cynnwys penodau llyfrau ac erthyglau o gyfnodolion
40,813 tudalen wedi’u digideiddio
12,134 o fyfyrwyr wedi’u cynorthwyo
Mae’r ffigurau hyn yn tynnu sylw at swmp y gwaith, ond hefyd ei gyrhaeddiad: degau o filoedd o dudalennau ar gael i dros ddeuddeg mil o fyfyrwyr, ac wedi’u cynnwys yn uniongyrchol yn rhestrau darllen y modiwlau.
Mae’r un mor galonogol gweld pa mor aml y defnyddir y cynnwys hwn:
26,762 golwg
2,678 o lawrlwythiadau
596 o brintiau
Mae ymwneud ar y lefel hon yn dangos nid yn unig bod deunyddiau darllen wedi’u digideiddio ar gael – ond eu bod yn cael eu defnyddio mewn ffyrdd ystyrlon i gefnogi astudio, adolygu ac ymchwil.
Gwasanaeth dibynadwy, ymatebol
Mae’r gwasanaeth digideiddio wedi parhau i fod yn ffordd ddibynadwy i fyfyrwyr gael gafael ar eu deunyddiau darllen craidd, gan helpu i wneud deunyddiau allweddol yn hygyrch i bawb. Ar draws ystod eang o anghenion addysgu, mae’r tîm wedi cyflwyno darnau yn brydlon ac yn unol â gofynion hawlfraint.
Peidiwch â stopio nawr: Mynediad dros yr haf
Er bod y flwyddyn academaidd wedi dod i ben, mae’r gwasanaeth digideiddio yn dal i fod wrth law i gynorthwyo eich darllen a’ch ymchwil dros yr haf. Os ydych chi’n parhau â’ch ymchwil, yn paratoi ar gyfer y flwyddyn nesaf, neu’n dilyn eich chwilfrydedd academaidd, gallwch barhau i ofyn am:
Benodau mewn llyfrau
Erthyglau mewn cyfnodolion
Dyfyniadau traethodau ymchwil
Felly, p’un a ydych chi’n paratoi ymlaen llaw, dal i fyny, neu’n plymio i ganol rhywbeth newydd, rydyn ni yma i’ch helpu i gadw’ch ymennydd yn ystwyth dros fisoedd yr haf.
Wrth i Elizabeth Kensler baratoi i adael Gwasanaethau Llyfrgell Prifysgol Aberystwyth, rydym am gymryd eiliad i ddathlu ei chyfraniad a’r effaith barhaol y mae’n gadael ar ei hôl.
Mae gan Elizabeth allu rhyfeddol i gysylltu â phobl, cydweithwyr, defnyddwyr y llyfrgell, ac ymwelwyr fel ei gilydd, ac i greu amgylchedd sy’n teimlo’n wirioneddol groesawgar a chefnogol. Yn union beth ddylai llyfrgell fod. Trwy ei gwaith a’i phresenoldeb mae hi wedi helpu i lunio gwasanaeth sy’n canolbwyntio ar bobl, nid prosesau yn unig (er y bydd unrhyw un sydd wedi gweithio gyda hi yn gwybod bod ganddi werthfawrogiad arbennig o’r rheini hefyd!).
Nia ac Elizabeth, 2008
Ers 2008 mae Elizabeth wedi bod yn gweithio ar sail rhannu swydd gyda Nia Ellis, gan gychwyn fel Rheolwyr Gwasanethau Cwsmeriaid.
Pan gychwynom ni, y dasg gyntaf gawsom oedd uno staff desg y llyfrgell a staff y ddesg cyngor cyfrifiadurol. Roedd hyn yn golygu dod â dau dîm dra gwahanol at ei gilydd a hefyd ail-ddylunio’r ddesg ar Lefel D.
Cwblhawyd y gwaith adeiladu ar Lefel D yn haf 2011.
Ac eto yn 2017, Elizabeth fu’n arwain ar y gwaith atgyweirio ar Lyfrgell Thomas Parry, gan gyflawni gwyrthiau i gael y llyfrgell yn barod ar gyfer dechrau blwyddyn academaidd 2017. Fe weithiodd yn ddiflino gan ysbrydoli staff o’i hamgylch i wneud ymdrech arbennig i gwblhau’r gwaith.
Un gwahaniaeth mawr yn y blynyddoedd cynnar hynny oedd gweithio ar draws y Gwasanaethau Gwybodaeth a gyda chydweithwyr ar draws y Brifysgol i wella profiad Wythnos y Glas i fyfyrwyr. Trwy gydweithio’n fwy effeithiol, llwyddwyd i gwtogi’r ciwiau hirfaith a ystyriwyd yn hollol normal ar y pryd. Bu’n cadeirio’r grŵp cynefino am flynyddoedd, gan gydlynu’r gwaith a chwilio am gyfleoedd i wella ein harferion a’n prosesau. Roedd y parodrwydd yma i ddatblygu rhwydweithiau yn agwedd bwysig iawn ar ei gwaith, gan ei gwneud hi’n gymaint haws wedyn i gydweithio. Doedd hyn ddim yn rhywbeth strategol, ond yn rhywbeth annatod a oedd yn perthyn iddi – yn gyfathrebwr heb ei hail. Roedd ei harfer o flaenoriaethu rhannu gwybodaeth glir yn gyson yn enghraifft o sut iddi ddylanwadu ar arfer yr adran gyfan wrth i gydweithwyr ddod i ddeall a gweld gwerth a phwysigrwydd ein gwaith.
Mae’r ffocws ar brofiad y myfyriwr wedi bod yn bwysig iddi erioed, a dyna pam bod dysgu am dechnegau UX(User Experience) wedi cael dylanwad mor fawr. Roedd gallu gwneud ein hymchwil ein hunain i arferion ac anghenion myfyrwyr mewn ffordd cymaint cyfoethocach a dyfnach nac arolygon yn drobwynt i ni. Roedd cael tystiolaeth ar gyfer datblygiadau a gwelliannau yn rhywbeth hollol resymegol. A thrwy ei brwdfrydedd a’i hegni, fe lwyddwyd i ledaenu’r arfer o ymgynghori â myfyrwyr neu ymchwilio i’w harferion. Mae Elizabeth wedi cyflwyno papur ar y pwnc yma (New approaches to improving the student experience at Aberystwyth University libraries: from Library Surveys to cognitive mapping) yng nghynhadledd LibPMC 2023.
Nia Ellis, Rheolwr Profiad y Myfyriwr a’r Defnyddiwr
Bydd colled fawr ar ôl Elizabeth ar draws Gwasanaethau’r Llyfrgell ac Addysg Ddigidol a thu hwnt. Mae hi wedi cydbwyso meddwl strategol ac arloesedd gyda gofal am y bobl o’i chwmpas, ac mae ei dylanwad i’w weld nid yn unig yn y gwasanaethau y mae hi wedi’u llunio, ond yn y ffyrdd y mae cydweithwyr yn gweithio gyda’i gilydd bob dydd.
Rwyf wedi bod yn ffodus iawn i fod wedi gweithio gydag Elizabeth ers blynyddoedd lawer, ac rwyf bob amser wedi ei hedmygu fel model rôl; mae ganddi wybodaeth ac arbenigedd rhagorol fel llyfrgellydd ac mae’n eiriolwr cryf dros wasanaeth y llyfrgell yn y Brifysgol. Dim ond pan ddaeth hi’n rheolwr llinell i mi y sylweddolais pa mor eithriadol yw hi fel person, a pha mor ffodus oeddwn i.
Yn ogystal â’i phroffesiynoldeb cadarn a’i chred ddofn yng ngwerth llyfrgelloedd i addysg uwch ac i gymdeithas, roedd ffynhonnell ddi-ben-draw o garedigrwydd a hiwmor ganddi. Beth bynnag oedd yr her – ailstrwythuro, COVID, salwch – roedd Elizabeth yno dro ar ôl tro, yn rhoi ei hamser a’i haelioni, ac yn meddu ar y gallu arbennig hwnnw i ysbrydoli a gwneud i chi deimlo’n well am bethau, rhywbeth na ellir ei brisio.
Joy Cadwallader, Llyfrgellydd ac Arweinydd Cyswllt Academaidd a Sgiliau Myfyrwyr
Rydym yn hynod ddiolchgar am ei hegni, ei dirnadaeth a’i harweinyddiaeth feddylgar, ac rydym yn dymuno pob llwyddiant iddi yn y bennod nesaf.
Heddiw (21 Mai) yw Diwrnod Ymwybyddiaeth Hygyrchedd Byd-eang.
O fewn Taith y Myfyriwr, mae gennym Dîm Hygyrchedd a Lles sy’n gweithio gyda myfyrwyr trwy gydol y flwyddyn. Mae’r Tîm yn cynnwys dros 50 o staff cynorthwyol anfeddygol sy’n darparu cymorth mentora neu sgiliau astudio 1:1 i fyfyrwyr ag anabledd neu wahaniaeth dysgu.
Y llynedd fe wnaethant gefnogi dros 800 o’n myfyrwyr – mae nifer y myfyrwyr y maent yn eu cefnogi wedi cynyddu 34% yn y pum mlynedd diwethaf.
Dyma beth mae ein myfyrwyr wedi bod yn ei ddweud am y tîm eleni:
… hynod o werthfawr, gan ganiatáu i mi… aros yn y brifysgol trwy gydol yr heriau niferus sydd wedi codi yn ystod fy nghwrs.
… wir wedi gwerthfawrogi … [cael]… cefnogaeth barhaus trwy gydol ein gradd gyfan gan yr un bobl (yn hytrach na staff gwahanol bob blwyddyn). Rwy’n awtistig ac mae hynny’n gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i mi.
[Y gweithiwr cymorth] oedd yr unigolyn pwysicaf yn ystod fy nghyfnod yn y brifysgol… heb y gwasanaethau byddwn yn cael llai o drefn a diddordeb gan eraill, sef y ddwy elfen fwyaf hanfodol yn fy llwyddiant yn y brifysgol.
Credwn fod y myfyriwr hwn yn crynhoi’r gwasanaeth yn berffaith: “Anhygoel… Hollol wych… Ffantastig… Rhyfeddol… Amhrisiadwy… o’r radd flaenaf”
Ond nid y staff hyn yn unig sy’n gwneud yn siŵr bod yr hyn a wnawn mor hygyrch â phosibl. Dyma rai o’r pethau y mae ein timau eraill yn eu gwneud.
Cynnwys Blackboard
Mae Blackboard Ally ar gael i bob myfyriwr a staff yn y brifysgol. Eleni mae 59,541 o ddogfennau wedi’u lawrlwytho mewn fformat amgen gan 3,894 o ddefnyddwyr. Y fformat mwyaf cyffredin yw’r PDF wedi’i dagio.
Mae staff wedi gwneud 3,417 o atgyweiriadau i’r cynnwys – dyna 3,417 o newidiadau sy’n gwneud deunyddiau addysgu yn fwy hygyrch i’w defnyddio.
Sgôr cwrs cyfartalog Ally ar gyfer cyrsiau 2025-26 yn Blackboard yw 72%.
Ym mis Tachwedd 2025, cymerodd PA ran yn Niwrnod Trwsio’ch Cynnwys Blackboard a daethant yn 3ydd yn y DU am nifer yr atgyweiriadau i gynnwys Blackboard a wnaed.
Llyfrau ac erthyglau mewn cyfnodolion
Mae’r holl sganiau o benodau o lyfrau ac erthyglau mewn cyfnodolion y mae ein gwasanaeth digido yn eu paratoi ar gyfer rhestrau darllen mewn fformat hygyrch. Maent yn defnyddio sganio OCR (Adnabod Nodau Gweledol), sy’n golygu bod sganiau wedi’u huwchlwytho o benodau o lyfrau ac erthyglau mewn cyfnodolion mewn rhestrau darllen yn gwbl ddarllenadwy, chwiliadwy a hygyrch. Yn ogystal â chydymffurfio â deddfwriaeth, mae’r sganiau hyn yn hygyrch i bob dysgwr. Mae dogfennau OCR wedi’u sganio yn gydnaws â thechnolegau cynorthwyol megis darllenwyr sgrin, ac mae ganddynt gyfleusterau llywio testun hefyd.
Yn ogystal â sganio eitemau ar gyfer rhestrau darllen, gall y tîm hefyd greu copïau hygyrch ar gyfer llyfrau i fyfyrwyr sydd wedi datgan anabledd i’r brifysgol. Mae gennym drwydded sy’n galluogi i ni wneud neu ddod o hyd i gopïau hygyrch o lyfrau os nad oes fersiwn hygyrch addas ar gael i’w brynu. Os nad yw testun wedi’i gynnwys gan y drwydded ond ein bod yn berchen ar gopi gwreiddiol, efallai y byddwn yn dal i gynhyrchu copi hygyrch ar gyfer astudiaeth bersonol neu ymchwil.
Mae’r gwasanaeth hwn yn rhad ac am ddim i fyfyrwyr cymwys a gellir ei ddefnyddio drwy e-bostio digideiddio@aber.ac.uk.
Eitemau synhwyraidd ar gyfer sesiynau lles
Cyflwynodd y staff yn ein Gwasanaeth Lles focsys o eitemau synhwyraidd y gellir eu cynnig i fyfyrwyr mewn sesiynau Lles i’w helpu i reoli’r angen am hunan-ysgogi (stimio). Dyma enghraifft o’r eitemau sydd ar gael:
Defnyddio Deallusrwydd Artiffisial
Mae ein llyfrgell ysgogiadau DA newydd sydd ar gael i bawb yn cynnwys gwybodaeth am ddefnyddio DA i ddefnyddwyr sydd â gofynion hygyrchedd. Gallwch weld rhai enghreifftiau o hyn mewn rhai enghreifftiau o’r llyfrgell ysgogiadau
Ailysgrifennu mewn Iaith Eglur
“Ailysgrifennwch y testun canlynol mewn iaith eglur, hawdd ei deall gan gadw’r ystyr gwreiddiol. Torrwch frawddegau cymhleth yn gamau byrrach a thynnwch unrhyw jargon diangen. Tynnwch sylw at unrhyw dermau a allai fod angen esboniad o hyd.”
Canllaw Cam wrth Gam Niwroamrywiaeth-Gyfeillgar
“Trowch y dasg hon yn ganllaw cam wrth gam sy’n addas ar gyfer dysgwyr niwrowahanol. Cofiwch gynnwys camau byr, clir, delweddau neu drosiadau dewisol, a chrynodeb o bwyntiau allweddol. Osgowch fanylder llethol iawn. Peidiwch ag ychwanegu cynnwys nad yw’n gysylltiedig â’r dasg.”
Dod o hyd i’ch ffordd o amgylch y llyfrgell.
Mae AccessAble yn adnodd gwych sy’n helpu i hwyluso’r broses o gynllunio ar gyfer, a llywio’r Campws yma yn Aberystwyth. Mae’n darparu gwybodaeth i bobl am bethau megis lle parcio hygyrch, mynediad ramp, ble mae’r dolenni clyw a ble y gallant ddod o hyd i doiledau hygyrch. Gall hyn fod yn wirioneddol galonogol i bobl wrth iddynt gynllunio i fynychu rhywle sy’n newydd a/neu’n anghyfarwydd.
