Learning Welsh at Nant Gwrtheyrn

Last month, just before the start of term, one of our Celtic Studies lecturers, Peadar Ó Muircheartaigh, took off to the beautiful Llŷn Peninsula for a week-long Welsh language course.
After attending Abersytwyth University’s month-long intensive Welsh course in August, Peadar headed north to Pen Llŷn, and to the unique village of Nant Gwrtheyrn, where an abandoned former quarrying village has become a National Welsh Language and Heritage Centre drawing people from all over the world to study Welsh short courses. Once an active quarry, Nant, perched between the rock face and the Irish Sea has been beautifully restored, as some of Peadar’s pictures attest:
‘It was a great to be able to visit Nant, and most especially to meet some of the local people who have made Nant Gwrtheyrn such a success story, dw i’n edrych ymalen at fynd yn ôl’, said Peadar.

Nant 1 (3) (480x640)Nant 2 (3) (640x480)Nant 3 (3) (640x480)Nant 4 (3) (640x480)

Happy retirement

We wish every success to Dr Mihangel Morgan, who is retiring after lecturing in the Department for 22 years. His contribution to the life of the Department has been multifaceted, as a gifted writer, a searching critic and an inspirational lecturer – and friend. Furthermore, he has always been a positive and witty presence in departmental boards and Christmas parties.

Mihangel has generously donated dozens of volumes to us, and two original pieces of calligraphy for display.

We look forward to celebrating his contribution to the Department once Semester 1 examinations are over. In the meantime, we wish Mihangel a happy (and creative!) retirement.

A warm welcome in Edinburgh

This week saw the final annual meeting in Edinburgh of the Leverhulme-funded project ‘Women’s Poetry in Ireland, Scotland and Wales 1400–1800’. Previous meetings have been held at other participating institutions, namely Aberystwyth University and National University of Ireland, Galway.

The team spent the morning finalizing the structure of the anthology of original texts in Irish, Scottish Gaelic, Welsh, Scots, Anglo-Scots, Ulster Scots and English. The final edit will include new poems discovered during the course of the project! With the content of the anthology firmly in place, we turned our attention to the jointly-authored critical study that will elaborate the fascinating comparative threads highlighted by the poems and poets that we have selected. We were all struck by the specific generic and national differences in the material: from the politicized elegy of Irish and Scottish Gaelic women poets to the Crown Loyalism of Welsh women balladeers!

It was a pleasure to be in such a vibrant city as Edinburgh and to be welcomed by colleagues at the University of Edinburgh’s School of Literatures, Languages and Cultures on George’s Square. It is always a pleasure to work with Dr Sarah Dunnigan of the Department of English Literature, and it was great to meet colleagues in the Department of Celtic and Scottish Studies. We look forward to returning next year to deliver papers on the project’s findings.

Follow us on Twitter @WomensPoetryISW

Gwobr Goffa Vernam Hull Memorial Prize

[This post congratulates Dr Richard Glyn Roberts, a new member of staff, who was recently awarded the Vernam Hull Memorial Prize for his scholarly edition and discussion of the collection of proverbs in the iconic medieval manuscript Llyfr Coch Hergest (The Red Book of Hergest): Diarhebion Llyfr Coch Hergest (2013). The Ellis Grifiths Memorial Prize was awarded to Dr Rhiannon Marks, graduate of the Department of Welsh and Celtic Studies at Aberystwyth, and lecturer at the School of Welsh, Cardiff University]

Llongyfarchiadau calonnog i’n cydweithiwr newydd Dr Richard Glyn Roberts, enillydd Gwobr Goffa Vernam Hull. Dyfernir Gwobr Goffa Vernam Hull am waith cyflawn sy’n ymwneud â Rhyddiaith Gymraeg cyn 1700, a derbyniodd Richard y wobr am ei gyfrol Diarhebion Llyfr Coch Hergest (Aberystwyth: CMCS, 2013). Ceir yn y gyfrol y golygiad cyntaf o’r casgliad o ddiarhebion a gedwir yn y llawysgrif ganoloesol Gymraeg bwysig, Llyfr Coch Hergest, ynghyd ag astudiaeth o’r deunydd diddorol hwnnw. Mae ei ymchwil i baremioleg, sef diarhebion, yn parhau… Mae ef ar hyn o bryd yn golygu casgliad diarhebion William Salesbury a Gruffydd Hiraethog, Oll Synnwyr pen Kembero ygyd (1547), sef yr ail lyfr printiedig yn y Gymraeg. Bydd myfyrwyr Rhan 2 yr Adran yn mwynhau darlithiau Richard ar William Salesbury ar y modiwl ‘Y Gymraeg: iaith dysg a chymdeithas’.
Screen Shot 2015-10-06 at 22.34.00
Hefyd, dyfarnwyd Gwobr Goffa Ellis Griffiths 2014 i Dr Rhiannon Marks, un o raddedigion yr Adran hon a darlithydd yn Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Caerdydd. Derbyniodd Rhiannon y wobr am ei chyfrol ‘Pe gallwn, mi luniwn lythyr’: golwg ar waith Menna Elfyn (Gwasg Prifysgol Cymru, 2013), cyfrol feirniadol arbrofol sy’n dehongli cerddi Menna Elfyn ac yn trafod ein perthynas â llenyddiaeth.

Llongyfarchiadau i Richard a Rhiannon!

Gweinyddir a dyfernir y gwobrau gan Ganolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru.
Darllenwch y stori lawn yma

Croeso! Fáilte! Degemer mad!

Mae hi wastad yn braf croesawu myfyrwyr newydd a chyfredol i’n plith ar ddechrau tymor. Eleni rydym hefyd yn croesawu staff newydd i’r Adran, felly, dyma nhw yn eu geiriau eu hunain…

It is always a pleasure to welcome new and returning students at the beginning of term. This year we are also pleased to welcome new members of staff to the Department. Here they are in their own words…

Peadar Ó Muircheartaigh
I’m from Mayo in the west of Ireland and lecture in Celtic Studies at Aberystwyth. My main research interest is the dialectology and historical linguistics of Irish, Scottish Gaelic and Manx languages. I also work on the literature, literary history and print/manuscript culture of the Gaelic languages in the eighteenth century. I studied Modern Irish (BA) and Old and Middle Irish (MA) at the National University of Ireland, Galway, before going to the University of Notre Dame and the University of Edinburgh for further postgraduate study. Before coming to Aberystwyth, I taught at Edinburgh, Glasgow and Maynooth. I’m currently working on an annotated edition of the earliest (1782) printed anthology of Irish poetry.

Is as Maigh Eo agus tá mé i mo léachtóir leis an Léann Ceilteach anseo in Aberystwyth. Baineann mo chuid taighde, go príomha, le canúineolaíocht agus le teangeolaíocht stairiúil na dteangacha Gaelacha ach ta spéis ar leith agam in oidhreacht liteartha na nGael san ochtú haois déag. Cuireadh oiliúnt sa Nua-Ghaeilge (BA) agus sa tSean- agus Mhéan-Ghaeilge (MA) orm in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, sular thug mé aghaidh ar an University of Notre Dame agus an University of Edinburgh. Chaith mé tréimhsí éagsúla i mbun teagaisc i nDún Éideann, i Maigh Nuadh agus i nGlaschú, sular tháinig mé go dtí Aberystwyth. Tá an chéad díolaim filíochta a foilsíodh sa Ghaeilge (1782) á cur in eagar agam faoi láthair.

James McCann
Tógadh i bPortsmouth Shasana mé agus tháinig mé go hAberystwyth le BA a dhéanamh sa Léann Ceilteach de bhrí gur í seo an t-aon Roinn amháin ina bhféidir na teangacha Ceilteacha beo uilig a fhoghlaim, gan trácht ar na foirmeacha stairiúla ar nós na Sean-Bhreatnaise agus na Sean-Ghaeilge.
Tá mé ar tí dochtúireacht a chríochnú atá bunaithe ar cheann de théacsanna Robert Gwyn, an t-údar Caitliceach Breatnaise ón séú haois déag. I measc na n-ábhar taighde ar spéis liom iad tá litríocht Chaitliceach na Breatnaise, filíocht Ghaeilge na hochtú haoise déag, agus litríocht na hAthbheochana. Beidh mé ag múineadh Breatnaise do thosnaitheoirí agus chúrsaí atá ag baint le teanga agus litríocht na Nua-Ghaeilge.

Rwy’n dod yn wreiddiol o ddinas Portsmouth a deuthum i Aberystwyth i wneud BA mewn Astudiaethau Celtaidd oherwydd mai hon yw’r unig Adran lle gallwch ddysgu’r holl ieithoedd Celtaidd byw, heb sôn am ffurfiau hanesyddol fel Hen Gymraeg a Hen Wyddeleg? Hefyd, a yw’n gywir ychwangeu ‘yn yr ugeinfed ganrif’ ar ôl ‘yr Adfywiad’?
Yr wyf ar fin gorffen doethuriaeth yn seiliedig ar un o weithiau Robert Gwyn yr awdur Catholig o’r unfed ganrif ar bymtheg. Mae fy niddordebau ymchwil yn cynnwys llenyddiaeth Gatholig Gymraeg, barddoniaeth Wyddeleg y ddeunawfed ganrif a llenyddiaeth yr Adfywiad Wyddeleg yn yr ugeinfed ganrif. Byddaf yn dysgu Cymraeg i Ddechreuwyr a chyrsiau yn ymwneud ag iaith a llenyddiaeth yr Wyddeleg.

Richard Glyn Roberts
Un o Abererch ydw i, ar y ffin rhwng Llŷn ac Eifionydd. Astudiais y Gymraeg ym Mangor ac aros yno wedyn i gwblhau doethuriaeth ar gasgliadau diarhebion yr Oesau Canol. Bu^m yn ennill fy mara drwy gyfieithu ar y pryd a bu^m am gyfnod yn darlithio yn Ngholeg y Brifysgol, Dulyn. Yn fwy diweddar bu^m yn Gymrawd Ymchwil yn Aberystwyth lle bu^m, fel rhan o brosiect dan nawdd yr Academi Brydeinig a’r MLRA, yn paratoi adysgrifiadau o lawysgrifau rhyddiaith y bymthegfed ganrif.

Cyhoeddwyd fy astudiaeth baremiolegol, Diarhebion Llyfr Coch Hergest yn 2013 a dyfarnwyd imi Wobr Goffa Vernam Hull amdani. Yr un flwyddyn golygais, gyda Dr Simon Brooks, y gyfrol Pa beth yr aethoch allan i’w achub? Ysgrifau i gynorthwyo’r gwrthsafiad yn erbyn dadfeiliad y Gymru Gymraeg, yr unig ymateb academaidd difrif i ffigurau iaith Cyfrifiad 2011. Yn fy nghyfraniadau i’r gyfrol honno gwelir dylanwad Bourdieu a Foucault arnaf.

Rwy’n dal i ymddiddori mewn paremioleg ac, ar hyn o bryd, rwy’n paratoi golygiad o gasgliad diarhebion William Salesbury a Gruffydd Hiraethog, Oll Synnwyr pen Kembero ygyd (1547), yr ail lyfr printiedig Cymraeg. At hynny rwy’n gweithio ar amryw agweddau ar hanes diweddar efrydiau Cymraeg ac yn neilltuol y berthynas drefedigaethol rhwng y ddisgyblaeth academaidd a’r diwylliant ysgrifenedig subaltern brodorol.

Eurig Salisbury

Rwyf i wedi fy mhenodi’n Ddarlithydd mewn Ysgrifennu Creadigol. Fel mae teitl y swydd yn ei awgrymu, fy ngwaith i yw ysbrydoli myfyrwyr yr Adran i greu gyda geiriau, a thrwy hynny i fwynhau cyfoeth llenyddiaeth Cymru o’r newydd. Dros ddeng mlynedd yn ôl ro’n i’n fardd ar ei brifiant ac yn fyfyriwr yn yr Adran hon! Rwy’n edrych ymlaen at gael rhannu â’r myfyrwyr yr holl bethau rwyf i wedi eu dysgu ers hynny fel bardd ac awdur cyhoeddedig. At hynny, rwy’n edrych ymlaen hefyd at gael cyflwyno myfyrwyr i gyfoeth fy maes ymchwil arbenigol, sef barddoniaeth yr Oesoedd Canol. Mae’n siŵr y bydd y myfyrwyr, yn eu tro, yn rhoi digonedd o ysbrydoliaeth i mi.

Ymweliad â Llysgenhadaeth Iwerddon

Aeth Dr Ian Hughes, Dr William Mahon a Dr Simon Rodway o Adran y Gymraeg i Lundain Ddydd Llun 2 Mawrth i fynychu digwyddiad yn Llysgenhadaeth Iwerddon ar gyfer y sawl sy’n dysgu Gwyddeleg ym Mhrydain. Dyma oedd y digwyddiad cyntaf o’i bath yn y Llysgenhadaeth. Bob blwyddyn yn Iwerddon, ceir Seachtain na Gaeilge (‘Wythnos yr Wyddeleg’) yr wythnos cyn Gŵyl Padrig Sant (17 Mawrth), a’r bwriad oedd cynnal rhywbeth tebyg ym Mhrydain. Roedd yna ddarlleniadau a chanu yn yr Wyddeleg, a’r Llysgennad Daniel Mulhall yn llywio’r noson yn ddigon anffurfiol a chynnes.

Ymchwil newydd ar T. H. Parry-Williams: Dr Bleddyn Owen Huws yn Llundain

[This post recounts a lecture by Dr Bleddyn Owen Huws to the Honourable Society o Cymmrodorion in London in which he imparted new research about the controversy surrounding the recommendation in 1919 that T. H. Parry-Williams be given a professorship.]

Daeth torf sylweddol ynghyd i wrando ar y Dr Bleddyn Owen Huws yn traddodi darlith Gymraeg Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion yn Swyddfeydd Llywodraeth Cymru ar Stryd Victoria yn Llundain. Roedd gan Adran y Gymraeg gynrychiolarth gref yno gan mai’r Dr Adrian Morgan, un o gyn-fyfyrwyr ymchwil yr Adran oedd yn y gadair, a’r Athro Gruffydd Aled Williams, Athro Emeritws y Gymraeg a chyn-bennaeth yr Adran, oedd yn rhoi’r diolchiadau.

Ffurfiwyd y Gymdeithas yn Llundain yn 1751 ac, yn unol ag amcanion ei sefydlwyr, mae’r Gymdeithas yn parhau i gyfarfod yn gyson hyd heddiw er mwyn hyrwyddo a datblygu Iaith, Llenyddiaeth, Celfyddydau a Gwyddorau Cymru. Ceisia fynd i’r afael â phynciaullosg Cymru ddoe, heddiw ac yfory. Yn y gorffennol, gwnaeth y Gymdeithas gyfraniad blaenllaw i greu sefydliadau fel Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Prifysgol Cymru, y Llyfrgell Genedlaethol a’r Amgueddfa Genedlaethol. Heddiw, mae’r Gymdeithas yn parhau i wneud cyfraniad pwysig i drafodaethau gwleidyddol a diwylliannol yng Nghymru.

Pwnc darlith Dr Huws oedd ‘T. H. Parry-Williams a Helynt y Gadair Gymraeg yn Aberystwyth yn 1919–1920’.  Mae’r helynt yn wybyddys i bawb sydd â diddordeb yn y maes, ond dangosodd y ddarlith beth oedd maint y gwrthwynebiad tuag at Parry-Williams yn y wasg Gymreig. Fe’i erlidiwyd gan nifer o’i elynion – cymrodyr yn y Rhyfel Mawr, Esgob Tyddewi a phobl tref Aberystwyth a lofnododd ddeiseb yn erbyn penodi Parry-Williams yn Athro ac o blaid Timothy Lewis, a oedd wedi gwasanaethu ei Frenin a’i wlad. Roedd llawer o’r sylw a gafodd yn y wasg yn gyfan gwbl anheg.

Roedd y ddarlith yn un afaelgar a chofiadwy a bu canmol mawr ymhlith y rhai a ddaeth ynghyd i fwynhau’r arlwy. Mae ddarlith ar gael fel podlediad ar wefan y Gymdeithas ac fe fydd copi printiedig yn ymddangos yn Nhrafodion Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion (2014).

Am fanylion pellach, ewch i wefan y Cymmrodorion.

 

Yn y llun: Yr Athro Gruffydd Aled Williams; Yr Athro Prys Morgan; Dr Bleddyn Owen Huws; Mrs Delyth Huws; a'r Dr Adrian Morgan. Tynnwyd yn yr Army and Navy Club, Pall Mall.

Yn y llun: Yr Athro Gruffydd Aled Williams; Yr Athro Prys Morgan; Dr Bleddyn Owen Huws; Mrs Delyth Huws; a’r Dr Adrian Morgan. Tynnwyd yn yr Army and Navy Club, Pall Mall.

Dwned 20 (2014)

Mae’r ugeinfed rhifyn o’r cylchgrawn Dwned wedi ei gyhoeddi. Sefydlwyd y cylchgrawn yn 1995 gan y golygyddion, Dr Bleddyn Owen Huws a Dr A. Cynfael Lake, ac mae wedi ymddangos yn flynyddol byth oddi ar hynny. Cyhoeddiad ydyw sy’n canolbwyntio ar gyhoeddi trafodaethau safonol ar lenyddiaeth a hanes Cymru’r Oesoedd Canol. Yn ystod y ddau ddegawd diwethaf cyhoeddwyd deunydd gan 50 o gyfranwyr, yn cynnwys nifer o enwau sy’n ysgolheigion amlwg a phrofedig yn y maes, ynghyd â rhai ysgolheigion ifainc a fanteisiodd ar y cyfle i gyhoeddi eu gwaith ymchwil am y tro cyntaf. Ymddangosodd cyfanswm o 116 o eitemau unigol rhwng cloriau’r ugain rhifyn, yn cynnwys erthyglau, nodiadau ac adolygiadau, amryw ohonynt yn drafodaethau pwysig ar wahanol agweddau ar farddoniaeth a rhyddiaith Gymraeg yr Oesoedd Canol.

Gellir archebu copi o’r ugeinfed rhifyn am £7 yn cynnwys cludiad drwy gysylltu ag Adran y Gymraeg, Prifysgol Aberystwyth, Ceredigion, SY23 3DY; cymraeg@aber.ac.uk

Clawr Dwned 20

Cynnwys yr ugeinfed rhifyn

‘Y Bardd yn Llysgennad, Rhan I: Llywarch Brydydd y Moch yn Neheubarth’                 RHIAN M. ANDREWS

‘Dau Englyn Maswedd o ‘Ganu Heledd’ ’                                                                    DAVID CALLANDER

‘Fersiynau Cymraeg o’r Anima Christi’                                                                PRYDWYN O. PIPER

‘Y Tywysog Harri a Gwarchaeau Olaf Gwrthryfel Glyndŵr’                                   RHIDIAN GRIFFITHS

‘Bedo Brwynllys, ei Noddwyr a’i Gynefin’                                                                          A. CYNFAEL LAKE

NODIADAU                                                                                                                         I. ‘Huw Cae Llwyd: Tri Nodyn’                                                                                          A. CYNFAEL LAKE

II. ‘Y Grog yn Nulyn’                                                                                                          A. CYNFAEL LAKE

Adolygiad ar Diarhebion Llyfr Coch Hergest, gol. Richard Glyn Roberts                NICOLAS JACOBS

Adolygiad ar ‘Gwalch Cywyddau Gwŷr’: Ysgrifau ar Guto’r Glyn a Chymru’r Bymthegfed Ganrif, goln. Dylan Foster Evans, Barry J. Lewis ac Ann Parry Owen             CHRISTINE JAMES

‘Rhestr o Weithiau Cyhoeddedig Rachel Bromwich (1915‒2010)’                       MORFYDD E. OWEN

‘Mynegai i Dwned Rhifynnau 1‒20 (1995‒2014)’                                                BLEDDYN OWEN HUWS