Irish Government Grant

Caerwyn Williams - The Irish Literary Tradition 1

The Department of Welsh and Celtic Studies has recently received an award from the Irish Government to support the teaching of Irish Language and Literature at Aberystwyth. An award of 93,000EUR will been made to Aberystwyth University over the next three years though an Irish government program which supports the teaching of Modern Irish. The award will also be used to create a number of language scholarships allowing Aberystwyth students to attend summer courses in an Irish-speaking area in Ireland.

Irish language and literature is a key focus in the work of the Department of Welsh and Celtic Studies. Uniquely in Britain, Aberystwyth offers a joint honours degree scheme in Irish. The language also forms a core element in the Celtic Studies degree scheme and a popular option for those pursuing a degree in Welsh also. Irish at Aberystwyth is not a recent phenomenon, more than any other British university it has a strong tradition of Irish language studies. Staff of the Department have produced much important research over the years, but the most popular work is probably J. E. Caerwyn Williams’s The Irish Literary Tradition which has been published in Irish, Welsh and English, and is still used as the main textbook for Irish literature students in Irish universities. Williams was Chair of Irish at Aberystwyth between 1965 and 1979. More recently, the Department has forged links with Irish learners across Wales and England, providing regular teaching and support to groups based in Manchester, the West Midlands and London.

On the announcement of the award, Peadar Ó Muircheartaigh, Lecturer in Celtic Studies, said: ‘The award is a recognition of the high profile and hard work of Aberystwyth colleagues over the years in the study and teaching of Irish language and literature. This and our location in a strongly Welsh-speaking area make it an excellent choice for Celtic Studies students’.

Cathryn Charnell-White, Head of Welsh and Celtic Studies said ‘We are particularly pleased that the award will allow us to set us a named scholarship scheme allowing students to experience the Irish language in its heartland, and to bring that experience back to Aberystwyth with them’.

Further details on the student scholarships will be made available in due course.

 

National Student Survey 2016

Aberystwyth Top in UK for Teaching Welsh & Celtic Studies
The quality of teaching at Aberystwyth University’s Welsh & Celtic Studies Department is the best in the UK, according to a poll of UK students.

In the 2016 National Student Survey (NSS), overall satisfaction with the teaching of Welsh (Celtic Studies) was 100%, while assessment and feedback, and academic support were also given the highest mark.

The Department also received a top score of 100% for overall satisfaction, compared to a UK score of 86%.

Dr Cathryn Charnell-White, Head of the Department of Welsh and Celtic Studies at Aberystwyth University, said:
“As a Department we are delighted with the affirmation that our students have given us in the most recent NSS survey. The 100% rating for teaching reflects my colleagues’ commitment to engaging our students as well as sharing their passion for their particular areas of expertise in Welsh and Celtic Studies. The 100% rating for overall satisfaction speaks for itself.”

The NSS figures follow closely on the heels of the latest employability figures for UK universities which showed that 100% of graduates from the Department of Welsh and Celtic Studies were in work or further study six months after leaving Aberystwyth University. Employability figures at Aberystwyth University.

Welsh and Celtic Studies English - NSS Graphic

The Department’s achievements have contributed to a wider success story at Aberystwyth University which is rated one of the top ten higher education institutions in the UK for overall student satisfaction and the best in Wales, according to the annual survey.

The results show that overall satisfaction amongst students at Aberystwyth University stands at 92% – that’s six percentage points higher than the UK figure of 86%.

The NSS collects data from 158 of the UK’s Higher Education Institutions and is recognised as an influential source of information for prospective students when considering their options.

If you’re interested in studying at Aberystwyth University’s Department of Welsh and Celtic Studies and want to find out why our students are so satisfied with their courses, it’s not too late. We still have some clearing places left for the 2016-17 academic year or come along and visit us during one of our Open Days.

The National Student Survey is carried out annually by IPSOS Mori on behalf of the UK’s higher education funding councils and interviewing around 300,000 final year students in Wales, England, Scotland and Northern Ireland. It asks students to score their university across a wide range of measures including quality of teaching, assessment and feedback, academic support, organisation and management, learning resources and personal development.

‘Mentro Meifod’: ap Cymraeg newydd

[In this post Eiri Angharad Siôn, a graduate of Professional Welsh, discusses how a BA module on Welsh literary heritage inspired her to undertake further study for an MPhil. Her research, funded by KESS (Knowledge Economy Skills Scholarships) and in collaboration with Geosho, involves the production of an exciting new mapping app, ‘Mentro Meifod’, which gives users access to literary and cultural walks in four fascinating locations in Montgomeryshire.] 

Yn ystod tair blynedd ddymunol iawn yn astudio Cymraeg Proffesiynol yn Adran y Gymraeg yma ym Mhrifysgol Aberystwyth cefais y cyfle i astudio modiwlau blaengar a chyffrous. Roedd ‘Trosi ac Addasu’ yn rhoi blas ar gyfieithu a golygu gwaith printiedig; ‘Cymraeg yn y Gweithle’ yn rhoi cyfle i brofi ychydig o fywyd yn y byd gwaith go iawn, a fy hoff fodiwl – a dyma oedd y gwir ysgogiad i mi fynd ymlaen i wneud MPhil a dweud y gwir – ‘Bro a Bywyd’, modiwl a oedd yn rhoi’r  cyfle i ddehongli treftadaeth lenyddol y Cymry. Fel rhan o’r modiwl hwn roeddem yn ystyried gwerth treftadaeth lenyddol Cymru a sut y gallwn ei defnyddio er mwyn hybu’r economi leol. Cefais greu prosiect o’m dewis, ac fe gynhyrchais lyfryn cryno am hanes llenyddol Sir Drefaldwyn. Wedi cael blas ar hynny roeddwn yn awyddus i ymchwilio ymhellach i lenyddiaeth a hanes yr ardal, a hefyd i ganfod y ffordd orau o ddarparu’r fath ddeunydd mewn modd hygyrch i gynulleidfa heddiw.

Bûm yn ddigon lwcus i gael fy ariannu i wneud y gwaith ymchwil hwn gan KESS (Knowledge Economy Skills Scholarships), Rhaglen Gydgyfeirio Ewropeaidd sy’n cyllido gwaith ymchwil MPhil a PhD yng Ngorllewin Cymru ac yn y Cymoedd. Mae’r cyrsiau hyn yn gofyn i fyfyrwyr gydweithio â chwmni preifat wrth wneud eu hymchwil, a deuthum ar draws cwmni Geosho o Gaernarfon sy’n arbenigo mewn creu apiau mapio. Fel rhan o’m gwaith ymchwil i ddarpariaeth deunydd treftadol, cefais gyfle i gynhyrchu fy ap fy hun gyda chwmni Geosh, sef ‘Mentro Meifod’, a thrwy hynny gael cyfle i ddysgu mwy am faes mapio diwylliannol creadigol yn gyffredinol.

Ap o deithiau cerdded llenyddol a diwyllianol mewn pedwar man yn Sir Drefaldwyn yw’r ap rwyf wedi bod yn gweithio arno. Dewisais yr ardal hon am amryw resymau, yn bennaf am mai yn Sir Drefaldwyn y byddai’r Eisteddfod Genedlaethol yn cael ei chynnal eleni, ond hefyd am fod gen i gysylltiadau teuluol â’r ardal ac am fy mod yn frwdfrydig i ddysgu mwy am ei hanes. Cafodd yr ap ei lansio ar Ddydd Llun yr Eisteddfod, ac roedd cyfle i’r cyhoedd ei lawrlwytho a dilyn y teithiau yn ystod yr wythnos. Mae’r teithiau eu hunain yn gweithio gyda thechnoleg GPRS ac felly nid oes angen signal ffôn (elfen bwysig wrth ystyried eu bod wedi’u lleoli mewn ardal wledig a diarffordd), ac wrth i chi ddilyn map pob taith gerdded mae gwybodaeth am yr hyn sydd o’ch cwmpas a hanes yr ardal yn ymddangos ar sgrîn y ffôn, gyda lluniau a chlipiau sain o gerddi neu gerddoriaeth berthnasol.

Fy nghobaith wrth gynhyrchu ap o’r fath oedd mesur gwerth y math hwn o beth, gan ystyried a allai arwain at greu mwy o ddiddordeb yn llenyddiaeth a threftadaeth Cymru – efallai ymhlith cynulleidfa wahanol i’r un a fyddai’n ymddiddori yn y pwnc yn draddodiadol, megis pobl ifanc neu ddi-Gymraeg. Yn sicr gwelaf botensial ar gyfer hybu twristiaeth ddiwylliannol yn y math hwn o brosiect. Wrth i wyliau diwylliannol a theithiau cerdded ddod yn fwyfwy poblogaidd, mae cyfle i ni fel Cymry fachu ar y cyfle a gwneud yn fawr o’n hanes a’n diwylliant cyfoethog a hybu’r economi leol yn sgil hynny. Mae’r ap hwn yn un cwbl ddwyieithog (gan gynnwys cyfieithiadau o’r cerddi), a theimlaf fod potensial i greu fersiwn i ddysgwyr ac i blant hefyd. Mae peryg i Gymru gael ei gadael ar ei hôl pan ddaw at ddeunydd digidol a thechnolegol, ac mae angen manteisio ar unrhyw gyfle i sicrhau ein bod yn defnyddio’r platfform er ein budd ni. Er mwyn lawrlwytho’r Ap ewch at: www.mentromeifod.co.uk

Eiri Angharad Siôn, BA Cymraeg Proffesiynol

Mentro Meifod

Cymraeg Proffesiynol yn Agor Drysau

Cynhaliwyd digwyddiad arloesol a chyffrous gan yr adran ddydd Sadwrn y 4ydd o Hydref, sef Cynhadledd Cymraeg Proffesiynol. Roedd y gynhadledd yn gyfle gwych i arddangos doniau ein myfyrwyr presennol, cynnwys amrywiol y cwrs Cymraeg Proffesiynol, a gwerth sgiliau galwedigaethol wrth fentro i’r byd gwaith ar ôl graddio.

Gwahoddwyd myfyrwyr chweched dosbarth i’r gynhadledd a daeth disgyblion o bob rhan o Gymru i ymgymryd â gweithgareddau’r diwrnod. Agorwyd y gynhadledd yn swyddogol gan Dr Rhodri Llwyd Morgan, Dirprwy Is-ganghellor dros y Gymraeg a Diwylliant Cymru, a nododd lwyddiannau’r adran yn sgil ein canlyniadau cyflogadwyedd. Mae’r ystadegau diweddaraf yn dangos bod 100% o’r myfyrwyr a raddiodd o’r Adran yn 2013 mewn gwaith neu’n astudio 6 mis ar ôl graddio, ac fe ymddengys y bydd y cwrs Cymraeg Proffesiynol yn ychwanegu at y llwyddiant arbennig hwn yn y dyfodol.

Cafwyd cyflwyniadau i fodiwlau’r cwrs BA gan staff yr adran, a amlinellodd yr amrywiaeth eang o bosibiliadau a gynigir. Bydd myfyrwyr Cymraeg Proffesiynol yn cael y cyfle i ddatblygu sgiliau marchnata, golygu, cyfieithu, cyfieithu ar y pryd, ymchwilio, a siarad cyhoeddus. Cânt hefyd ddatblygu prosiectau unigol a chynhyrchu gwaith y gellir ei gyhoeddi, megis llyfryn ar hanes eu hardal leol, app, taith lenyddol neu gyfieithiadau proffesiynol. Mae’r holl brofiadau a’r cynyrchiadau hyn wrth gwrs yn cyfoethogi unrhyw CV.

Clywyd hefyd gan fyfyrwyr presennol yr adran a oedd yn trafod eu profiadau ar y cwrs ac ar leoliadau profiad gwaith. Siaradodd Rhodri Siôn a Mared Jones am dasgau’r flwyddyn gyntaf, megis trefnu Noson Llên a Chân a golygu rhifyn o’r Ddraig, sef cylchgrawn llenyddol blynyddol yr Adran Gymraeg. Disgrifiodd Cerys Davey ei phrofiad arbennig gyda Golwg ac S4C, a dangosodd gynnyrch ei gwaith ar ffurf dwy erthygl a gyhoeddwyd gan y cylchgrawn. Y Cyngor Llyfrau a chwmni cyhoeddi Atebol oedd pwnc cyflwyniad Hanna Merrigan a gafodd y cyfle i gyfieithu llyfrau plant i’r Gymraeg. Yn olaf, siaradodd Rhys Hughes am ei obaith i weithio fel cyfieithydd yn dilyn ei brofiadau gyda Chyngor Sir Gwynedd a Llywodraeth Cymru. Roedd y cyflwyniadau yn ysbrydoliaeth a oedd yn adlewyrchu gwerth ac amrywiaeth y cwrs Cymraeg Proffesiynol.

Daeth cyflwyniadau’r prynhawn gan bobl broffesiynol sydd wedi datblygu gyrfaoedd gwahanol iawn ym myd y Gymraeg. Siaradodd Dylan Iorwerth, Golygydd Gyfarwyddwr Golwg, am y byd newyddiadurol ac am sut y mae’r Gymraeg wedi ei gludo y tu hwnt i Gymru i weithio mewn llefydd fel Hawaii, Bangladesh a De America. Soniodd Delyth Jewell, Pennaeth Ymchwil Plaid Cymru yn San Steffan, am gyffro’r Senedd yn Llundain, ac ymdrechion llwyddiannus plaid leiafrifol i wneud gwahaniaeth hollbwysig yn y byd gwleidyddol. Y mae cerddi ei hoff feirdd, Waldo Williams a T. H. Parry-Williams hyd yn oed wedi treiddio i’w hareithiau yn Llundain. Daeth y diwrnod i glo gyda chyflwyniad gan Branwen Huws, cyn-fyfyrwraig o’r adran sy’n gweithio erbyn hyn fel Pennaeth Marchnata i’r Lolfa. Pwysleisiodd Branwen bwysigrwydd profiad gwaith yn ei gyrfa, gyrfa sy’n caniatáu iddi weithio gydag enwogion y byd llenyddol megis Angharad Tomos a Dr Mihangel Morgan.

Trefnwyd y gynhadledd gan Dr Rhianedd Jewell sy’n gweithio fel Darlithydd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol mewn Cymraeg Proffesiynol. Dywed Rhianed am y digwyddiad:

“Dangosodd holl gyflwyniadau’r gynhadledd bod y Gymraeg yn agor dewis eang o ddrysau yn y byd gwaith, ac y gall y cwrs gradd Cymraeg Proffesiynol eich galluogi chi hefyd i wireddu breuddwydion o bob math.”

Cynhaledd Cymraeg Proffesiynol

Cadair Eisteddfodol 1912 Eisteddfodic Chair

Daeth ymwelydd arbennig iawn i’r Adran 4 Mehefin, sef Hefin Wyn. Mae Hefin Wyn yn gynfyfyriwr i ni ac roedd yn teithio i Aber am reswm penodol iawn.

Rydym fel Adran yn ffodus iawn bod Hefin Wyn a’i deulu wedi penderfynu cyflwyno cadair eisteddfodol a phortread o’i hen ewythr, Gwilym Williams, i’n gofal.

Roedd Gwilym yn raddedig o Brifysgol Aberystwyth ac yn gynfyfyriwr yn yr Adran. Profodd ei fod yn fardd medrus trwy ennill nifer o gadeiriau eisteddfodol, gan gynnwys Cadair Eisteddfod y Brifysgol, 1912 a feirniadwyd gan T. Gwynn Jones, darlithydd yn yr Adran ar y pryd.

Wedi i Gwilym raddio yn 1913 bu’n gweithio fel athro yn Ysgol Ganolraddol Y Drenewydd, lle cyfarfu â Jane Helen Rowlands, athrawes Ffrangeg. Mae’n debyg i’r ddau gwympo mewn cariad, ond penderfynodd Helen gysegru ei bywyd i waith cenhadol dramor. Dyma englyn a ysgrifennwyd gan Gwilym i ddymuno’n dda iddi:

Draw i randir yrIndia – mae Helen
Am hwylio o Walia;
O’n golwg ni, O gwylia
Hi dros y dŵr, Iesu da.

(Dan yr Helyg, 1917, t. 103)

Yn 1915, er nad oedd gorfodaeth arno, penderfynodd Gwilym ymuno â’r fyddin, a chafodd ei wneud yn Is-gapten gyda’r Ffiwsilwyr Cymreig. Yn ystod ei gyfnod yn hyfforddi yn Rhuddlan anfonai lythyrau at ei deulu ac at Helen hefyd. Anfonwyd ef i faes y gad fis Ebrill 1916 ac ar fore Sadwrn 20 Mai derbyniodd ei rieni luniau ohono yn ei lifrai milwrol. Heb yn wybod i’w deulu, cafodd Gwilym ei glwyfo yn ystod oriau mân y bore hwnnw a bu farw yn gynnar fore Sul 21 Mai. Claddwyd ef drannoeth, Ddydd Llun 22 Mai, a’r pnawn hwnnw derbyniodd ei deulu frysneges yn cadarnhau bod Gwilym wedi marw. Dyma a ddywedodd y Capten wrth dalu teyrnged i ddewrder y bardd ifanc:
Gwnâi filwr da, cofiaf iddo ddwedyd wrthyf un min nos, ill dau yn dyheu am gael byw i weld y rhyfel ’ma drosodd. ‘And yet,’ meddai, ‘there’s a certain romance in dying Young, and dying for your country’.

Cyhoeddwyd cyfrol goffa i Gwilym gan ei deulu yn 1917, sef Dan yr Helyg. Mae’r gyfrol yn cynnwys ei gerddi, rhai darnau o ryddiaith, yn ogystal â rhai englynion gan ei frawd John. Mae’r bryddest ‘Gwanwyn Bywyd’ hefyd i’w chael rhwng cloriau’r gyfrol, sef y gerdd a enillodd iddo Gadair Eisteddfod Coleg y Brifysgol, Aberystwyth, 2 Mawrth 1912. Cerdd yw hon sy’n ein tywys drwy fywyd plentyn o’r crud, gan wneud defnydd effeithiol o’r misoedd a’r tymhorau i gyfleu treigl amser. Dyma flas ohoni:

Tegach fil na blodau’r byd
Ydyw llewych wyneb plentyn,
A phereiddiach miri’r crud
Na thelori’r un aderyn.

Mae’i galon dyner mor santaidd wyn
A’r alaw wylaidd ym min y llyn.

Cyn laned ydyw ei feddwl ef
A’r ôd pan ddelo i lawr o’r nef.

Fyd, na fydd euog o wneuthur cam
Ag eilun calon ei dad a’i fam.

Ni fydd lonydd Gwener wen
Onis dwg i wŷdd ei feinwen,
Ac i ddwy gymylog nen
Wedi cawod daw yr heulwen;
Fraich ymraich hyd lwybrau’r allt
Gwyra’r ddau yng ngwynfa cariad,
Cusan, gwen a deigryn hallt
Ydyw iaith hyotla’u teimlad.

Gyda gwellt neu blu’n ei phig
Mae Mehefin wedi dyfod,
Medd mwyalchen yn y wig,
Medd y wennol dan y bargod;
Moliant haf a gan pob un
Pan fo lawn y pebyll bychain,
Moli’r haf mae mab a mun
Ar eu haelwyd fach ei hunain.

Hoffai Adran y Gymraeg a Phrifysgol Aberystwyth ddiolch i deulu Gwilym Williams am gyflwyno’r gadair, y portread a llythyrau Gwilym Williams i’w gofal. Gobaith diffuant yr Adran yw y bydd y rhoddion hyn yn parhau’r cof am Gwilym Williams a’i farddoniaeth ymhlith ei myfyrwyr. Bydd Llyfrgell Hugh Owen yn trefnu arddangosfa arbennig i goffáu canmlwyddiant dechrau’r Rhyfel Mawr, a bydd gan Gwilym Williams le anrhydeddus yn yr arddangosfa honno.

Cynhelir achlysur swyddogol i dderbyn y rhoddion yn Adran y Gymraeg 19 Tachwedd 2014. Bydd yr Athro Gerwyn Williams yn traddodi darlith ar lenyddiaeth Gymraeg a’r Rhyfel Mawr a bydd Hefin Wyn yn traethu ar fywyd a gwaith Gwilym Williams.

Gwenan Davies, Myfyrwraig Raddedig Dan Hyfforddiant Adran y Gymraeg a Chanolfan Gwasanaethau’r Gymraeg, BA Cymraeg ac Astudiaethau Ffilm a Theledu (2013)

Llawlyfr Hen Gymraeg

[This post celebrates the beginning of a project to update and translate Dr Alexander Falileyev’s grammar of Old Welsh into Welsh. Originally written in Russian, the volume was translated into French in 2008 and subsequently won the Vernam Hull Memorial Prize. The Welsh version, Llawlyfr Hen Gymraeg, is funded by a Coleg Cymraeg Cenedlaethol grant awarded to Dr Falileyev and Dr Simon Rodway.]

Llongyfarchiadau! Heddiw yw diwrnod cyntaf prosiect newydd yn Adran y Gymraeg. Mae Dr Simon Rodway a Dr Alexander Falileyev wedi ennill grant y Coleg Cymraeg Cenedlaethol i gyfieithu gramadeg Hen Gymraeg Dr Falileyev, a ysgrifennwyd yn Rwsieg yn wreiddiol, i’r Gymraeg. Y gyfrol hon yw’r disgrifiad cynhwysfawr cyntaf o’r iaith. Cyfieithwyd y gyfrol Rwsieg i’r Ffrangeg yn 2008 ac enillodd Wobr Goffa Vernam Hull y flwyddyn honno. Bydd y fersiwn Gymraeg newydd yn cael ei thargedu at gynulleidfa yng Nghymru ac ym Mhrydain yn gyffredinol, yn fyfyrwyr ac yn ddarlithwyr fel ei gilydd. Nid cyfieithiad moel fydd hwn, ond yn hytrach ddiweddariad cyflawn o argraffiad 2008. Bydd fformat y llyfr yn debyg i lawlyfrau academaidd eraill a gyhoeddwyd yng Nghymru, e.e. Llawlyfr Llydaweg Canol (1922) a Llawlyfr Cernyweg Canol (1928) gan Henry Lewis.

CCC-Melyn