Dr. Andrew Thomas

gan Magda Chmura

Dr. Andrew Thomas

Dr. Andrew Thomas

1. Pryd ddechreuodd eich diddordeb mewn tiroedd cras (arid) yn gyntaf?

Fe wnes ymchwil yn Anialwch y Kalahari yn ne Affrica am y tro cyntaf yn ôl yn 1997. Byth ers hynny, rwyf wedi bod â diddordeb mewn sychdiroedd (drylands) y byd. Mae’r geomorffoleg ac ecoleg yn unigryw ac yn hollol hudol. Mae’r cysylltiadau niferus rhwng pobl a’r amgylchedd hefyd yn glir iawn mewn sychdiroedd a dyna beth yn ei gwneud yn lle mor dda i Daearyddwyr i astudio.

2. Pryd wnaethoch chi ymweld ag anialwch am y tro cyntaf? Sut oedd hi?

Roeddwn i ar daith maes Daearyddiaeth, wrth gwrs! Aethom i’r Sahara yn ne Tunisia. Rwy’n dal i gofio pa mor gyffrous oeddwn wrth weld yr ehangder helaeth o dwyni. Nid oeddwn yn gallu credu pa mor fân oedd y tywod, roedd e fel blawd. Roedd y daith hefyd yn gofiadwy oherwydd yn anffodus fe gyd-darodd â rhyfel cyntaf y Gwlff a daethom ar draws pobl anghyfeillgar mewn mannau. Roedd rhaid i ni adael un pentref yn weddol gyflym pan ddechreuodd grŵp o blant taflu cerrig at ein bws!

3. P’un yw eich hoff anialwch a pham?

Dyna gwestiwn anodd. Rwyf wedi mwynhau pob un o’r sychdiroedd ‘rwyf wedi ymweld â hwy am wahanol resymau. Mae’r Namib yn drawiadol, gyda thwyni enfawr a ffurfiannau craig trawiadol, ond byddai’n rhaid i mi ddweud y Kalahari. Rwyf wrth fy modd â Botswana. Mae’r bobl mor gyfeillgar ac mae bob amser yn fy rhyfeddu pa mor ddyfeisgar y gallant fod. Mae amrywiaeth y planhigion ac anifeiliaid yn debyg unman arall dwi wedi bod. Rwy’n gweld rhywogaethau newydd bob tro rwy’n mynd a chi byth yn hollol siŵr p’un a byddwch yn gweld llewod, mambas du neu grwbanod ar y safle nesaf.

Kalahari  (c) Andrew Thomas

Kalahari
(c) Andrew Thomas

4. Beth oedd y peth mwyaf anarferol a ddigwyddodd i chi mewn anialwch? Unrhyw straeon brawychus?

Ar wahan i ddod ar draws anifeiliaid anarferol, un o’r lleoedd mwyaf anghyffredin ac anhygoel dwi wedi bod yw Bryniau Tsodilo yn ardal anghysbell o ogledd-orllewin Botswana. Mae’r bryniau wedi eu gwneud o gwartsit sy’n codi bron yn fertigol allan o’r tywod ac maent wedi eu gorchuddio â chelf graig hynafol. Mae rhai o’r lluniau yn dyddio’n ôl filoedd o flynyddoedd ac yn cael eu cadw yn eithriadol o dda. Mae’r safle yn lleoliad diwylliannol ac ysbrydol pwysig i’r cymunedau San a’r Hambukushu brodorol ac mae nifer o straeon am ddigwyddai rhyfedd yno. Ar fy ymweliad cyntaf cynlluniais i aros tri diwrnod i archwilio’r bryniau ac edrych ar y paentiadau graig.

Celf Craig Tsodilo  (c) Andrew Thomas

Tsodilo Rock Art
(c) Andrew Thomas

Fodd bynnag, ac er gwaethaf fy nghynlluniau, mi adawais ar ôl dim ond un noson. Fi oedd yr unig berson yno ac roeddwn newydd fynd i’r gwely yn fy mhabell ar ôl diwrnod hyfryd o gerdded a thynnu lluniau. Yna clywais sŵn dwfn yn dod o’r gogledd. Aeth y sŵn yn uwch ac yn uwch, ac yna bang, plygodd y babell dros ei pholion wrth i’r gwynt daro’r ochr. Daeth hyn i ben ar ôl ychydig eiliadau, aeth y babell yn ôl i fyny ac aeth popeth yn dawel eto. Fodd bynnag, ar ôl ychydig o funudau, clywais sŵn unwaith eto, y tro hwn yn dod o gyfeiriad arall. Aeth y sŵn yn uwch ac yn uwch, ac yna tarodd y gwynt gan wwthio fy mhabell drosodd unwaith eto. Aeth hyn ymlaen am y rhan fwyaf o’r nos. Wrth orwedd yn fy sach gysgu yn y tywyllwch ceisiais resymoli ac esbonio’r ffenomen hinsoddol hwn, ond gan fethu’n llwyr â gwneud hynny meddyliais fod yr ysbrydion yn y safle yn dweud wrthyf i adael. Pan godais y bore wedyn, yr oedd yn hollol llonydd, fel pe bai dim wedi digwydd, ond yna disgynnodd haid o wenyn ar y babell, diflanodd pob owns o synnwyr cyffredin a penderfynais ddianc. Ond aeth hynny ddim yn rhy dda chwaith, gan mai dim ond ychydig gannoedd o fetrau y deithiais cyn i mi gladdu’r car mewn darn o bridd cotwm du a gorfod treulio sawl awr yn palu’r car allan!

5. A ydym yn debygol o brofi mwy o ddiffeithdiro oherwydd newid hinsawdd?

Ydyn, yn anffodus. Mae pob un o’r rhagfynegiadau hinsoddol yn dangos bod sychdiroedd y byd yn mynd i boethi dros y ganrif hon. Bydd hyn yn cynyddu diffygion lleithder a’i gwneud yn fwy anodd i blanhigion dyfu a sefydlogi’r wyneb. Gallwn ddisgwyl mwy o erydiad gwynt, stormydd llwch a dirywiad yn ansawdd y pridd. Yn ffodus, mae dal cryn dipyn y gallwn ei wneud i oedi hyn, yn enwedig drwy ddefnyddio technegau ffermio priodol a chyfyngu nifer y da byw.

Bryniau Tsodilo  (c) Andrew Thomas

Tsodilo Hills
(c) Andrew Thomas

6. Pam ddylen ni ymchwilio i diffeithdiroedd?

Ar gyfer pob un o’r rhesymau uchod ac oherwydd eu bod yn llefydd gwych i ymweld â nhw.

Gadael Ymateb

Ni fydd eich cyfeiriad e-bost yn cael ei gyhoeddi. Mae'r meysydd gofynnol yn cael eu marcio *