Plant Mewn Angen 2016

Yr wythnos hon, gydag wythnos Plant Mewn Angen ar y gorwel, gwelwyd myfyrwyr brwdfrydig Prifysgol Aberystwyth yn cymryd yr awenau er mwyn codi arian ar gyfer yr elusen. Bu un clwb yn arbennig, sef Clwb Rotaract Aberystwyth, wrthi’n brysur ar nos Wener 18 Tachwedd yn peintio wynebau a thynnu lluniau gyda Pudsey ei hun er mwyn codi arian tuag at yr elusen. Pa ddigwyddiad gwell i’w gynnal ar benwythnos y Ddawns Ryng-gol, gyda myfyrwyr o bob cornel o’w wlad yn ymweld â’r brifysgol?

‘Roeddwn wedi gobeithio codi swm rhesymol o arian tuag at ymgyrch Plant Mewn Angen drwy ofyn i fyfyrwyr wneud cyfraniad tra roedden nhw ar eu noson mas yn gyfnewid am gael eu hwynebau wedi eu peintio,’ meddai Owain Jones, Llywydd Clwb Rotaract Aberystwyth. Aeth ymlaen i ddweud, ‘Roeddwn hefyd yn awyddus i godi ymwybyddiaeth a cheisio denu myfyrwyr i ymuno â’n clwb, a sefydlwyd yn y brifysgol y llynedd. Tynnwyd lluniau o’r holl fyfyrwyr a gafodd eu hwynebau wedi’u peintio, a byddant yn cael eu gosod ar ein tudalen Facebook er mwyn dangos pa fath o weithgareddau mae’r clwb yn eu cynnal.’

Michelle PLant mewn angenDywedodd Gruff Huws, y myfyriwr brwdfrydig a wisgodd fel Pudsey am y noson, ‘Roedd hi’n noson lwyddiannus mewn sawl ffordd – roedd hi’n gyfle gwych i’r myfyrwyr gyfrannu at godi arian ar gyfer Plant Mewn Angen. Ond hefyd, cawsom lawer o ymateb a chwestiynau ynglŷn â beth yn union yw’r clwb a pha fath o weithgareddau yr ydym yn eu cynnal drwy’r flwyddyn. Er imi rewi’n gorn yn y wisg, roedd pob eiliad yn werth chweil ac ar gyfer achos da!’

Dyma lun o rai o aelodau’r clwb. Mae aelodau Clwb Rotaract Aberystwyth yn gwirfoddoli’n wythnosol er mwyn helpu’r gymuned. Sefydliad rhyngwladol ydyw ar gyfer pobl ifanc rhwng deunaw a deg ar hugain oed yn bennaf. Mae’r clwb wedi trefnu llawer o weithgareddau i godi arian dros y flwyddyn ddiwethaf – cwisiau tafarn, cystadlaethau pŵl, stiwardio ar gyfer noson tân gwyllt, goleuo’r dref, ffeiriau Nadolig a llawer mwy!

RoteractCodwyd llawer o arian gan y clwb ar gyfer elusennau amrywiol, gan gynnwys Mary’s Meals, ymgyrch End Polio Now, Mind ac, yn awr, Plant Mewn Angen.

Heb os, bu’r noson yn llwyddiant ysgubol, gyda’r clwb yn codi £71.75 ar gyfer Plant Mewn Angen.

Michelle Rafferty, Cymraeg a Hanes, Rhan II

Dysgu’r Gymraeg yn Nant Gwrtheyrn

Ar drothwy’r tymor newydd ym mis Medi aeth Peadar Ó Muircheartaigh, un o’n darlithwyr Gwyddeleg ar y cynllun Astudiaethau Celtaidd, i Nant Gwrtheyrn am wythnos i roi sglein ar ei Gymraeg.
Ar ôl cwblhau cwrs haf dwys Prifysgol Aberystwyth ym mis Awst, aeth Peadar tua Phen Llŷn i bentref unigryw Nant Gwrtheyrn, sydd bellach yn Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Iaith a Diwylliant y Gymraeg. Mae’r pentref yn denu pobl o ben draw’r byd i ddilyn cyrsiau Cymraeg byrion. Mae’r pentref, a fu unwaith yn chwarel brysur, yn swatio rhwng y graig a Môr yr Iwerydd. Mae lluniau Peadar yn tystio i’r ffaith fod y lle hudolus hwn wedi cael anadl einioes newydd:
‘It was a great to be able to visit Nant, and most especially to meet some of the local people who have made Nant Gwrtheyrn such a success story – dwi’n edrych ymlaen at fynd yn ôl’, meddai Peadar.

Nant 1 (3) (480x640)Nant 2 (3) (640x480)Nant 3 (3) (640x480)Nant 4 (3) (640x480)

Léann na Gaeilge in Aberystwyth

Caerwyn Williams - The Irish Literary Tradition 1

Bhronn Rialtas na hÉireann dámhachtain ar Roinn na Breatnasie agus an Léinn Cheiltigh le déanaí chun tacú le teagasc na Gaeilge san Ollscoil. Cuirfear deontas de 93,000EUR ar fáil d’Ollscoil Aberystwyth as seo go ceann trí bliana chun cur le teagasc na Nua-Ghaeilge san Ollscoil. Anuas ar theagasc na Gaeilge in Ollscoil Abersytwyth féin, úsáidfear an dámhachtain chun roinnt scoláireachtaí teanga a chur ar fáil a chuireas ar chumas na mac léinn freastal ar chúrsaí Gaeltachta sa samhradh.

Cuid lárnach d’obair Roinn na Breatnasie agus an Léinn Cheiltigh is ea Léann na Gaeilge. Is í Aberystwyth an t-aon ollscoil sa Bhreatain inar féidir staidéar a dhéanamh ar an nGaeilge mar ábhar céime. Cuid lárnach den chéim sa Léann Ceitleach í an Ghaeilge agus bíonn tóir uirthi mar ábhar roghnach ag mic léinn na Breatnasie agus mic léinn eile nach iad chomh maith. Is fada siar a théann traidisiúin Léann na Gaeilge in Aberystwyth agus is buanaí agus is lárnaí anseo í ná áit ar bith eile sa Bhreatain. Is iomaí leabhar taighde atá foilsithe ag foireann na Roinne in imeacht na mblianta ach is dócha gurb é Traidisiúin Liteartha na nGael le J. E. Caerwyn Williams an ceann is mó díol, leabhar a foilsíodh sa Bhreaatnais, sa Bhéarla agus sa Ghaeilge. Príomhthéacsleabhar ar litríocht na Gaeilge is ea Traidisiúin Liteartha na nGael in ollscoileanna na hÉireann go fóill. Bhí Williams ina Ollamh le Gaeilge in Aberystwyth ó 1965 go dtí 1979. Le blianta beaga anuas, tá caidreamh á chothú idir an Roinn agus grúpaí teanga ar fud na Breataine Bige agus i Sasana. Tugann baill na Roinne lámh cúnta do ghrúpaí éagsúla foghlaimeoirí atá lonnaithe i Manchain, i Londain agus i mórcheantar Birmingham.

Is é a dúirt, Peadar Ó Muircheartaigh, Léachtóir leis an Léann Ceilteach, agus an dámhachtain seo á fógairt: ‘Aitheantas atá sa sa dámhachtain seo ar an ardphróifíl atá cothaithe agus ar an dianobair atá déanta ag comhleacaithe anseo in Aberystwyth in imeacht na mblianta maidir le léann agus teagasc na Gaeilge. Is í an cháil seo, agus stádas Abersytwyth mar cheantar ina bhfuil an Bhreatnais á labhairt go láidir, a fhágann Aberystwyth ar cheann de na roghanna is fearr le mic léinn an Léinn Cheiltigh’.

Is é a dúirt Cathryn Charnell-White, Ceann Roinn na Breatnaise agus an Léinn Cheiltigh ‘Tá áthas ar leith orainn go mbeidh ar ár gcumas scoláireacht ainmnithe a chur ar bun, rud a bheir seans do mhic léinn dul i dtaithí ar an nGaeilge sa Ghaeltacht, agus an taithí sin a thabhairt abhaile leo chuig Abersytwyth’.

Cuirfear tuilledh sonraí i dtaobh na scoláireachtaí ar fáil in am trátha.

Arolwg Myfyrwyr Cenedlaethol 2016

Braf yw medru cyhoeddi bod Aberystwyth ar y brig yn y Deyrnas Unedig am ddysgu Cymraeg ac Astudiaethau Celtaidd

Ansawdd yr addysgu yn Adran y Gymraeg ac Astudiaethau Celtaidd Prifysgol Aberystwyth yw’r gorau yn y Deyrnas Unedig, yn ôl arolwg barn o fyfyrwyr y Deyrnas Unedig.

Yn yr Arolwg Cenedlaethol o Fyfyrwyr 2016 (NSS), roedd y boddhad cyffredinol gydag addysgu Cymraeg (Astudiaethau Celtaidd) yn cyrraedd 100%, a chafodd asesiadau ac adborth, a chymorth academaidd y sgôr uchaf posib hefyd.

Yn ogystal, cafodd yr Adran y sgôr uchaf o 100% am foddhad cyffredinol, o’i chymharu â sgôr y Deyrnas Unedig o 86%.

Meddai Dr Cathryn Charnell White, Pennaeth Adran y Gymraeg ac Astudiaethau Celtaidd Prifysgol Aberystwyth:
“Fel Adran rydym wrth ein boddau gyda’r cadarnhad a gawsom gan ein myfyrwyr yn yr arolwg cenedlaethol diweddaraf. Mae’r sgôr o 100% am addysgu’n adlewyrchu ymrwymiad fy nghydweithwyr i gymell ein myfyrwyr, yn ogystal â rhannu eu brwdfrydedd dros eu meysydd arbenigol yn y Gymraeg ac Astudiaethau Celtaidd. Mae’r sgôr o 100% am foddhad cyffredinol yn dweud y cyfan.”

Mae ffigurau’r Arolwg yn dod yn dynn ar sodlau ffigurau cyflogadwyedd diweddaraf Prifysgolion y Deyrnas Unedig, sy’n dangos bod 100% o raddedigion yr Adran Gymraeg mewn gwaith neu astudiaethau pellach chwe mis ar ôl gadael Prifysgol Aberystwyth. Ffigurau cyflogadwyedd Prifysgol Aberystwyth.

Welsh and Celtic Studies Welsh - NSS Graphic

Mae llwyddiannau’r Adran wedi cyfrannu at lwyddiant ehangach Prifysgol Aberystwyth, sydd ymhlith y deg uchaf yn nhabl sefydliadau addysg uwch y Deyrnas Unedig, ac ar y brig yng Nghymru o ran boddhad cyffredinol myfyrwyr, yn ôl yr arolwg blynyddol.

Mae’r canlyniadau’n dangos bod boddhad cyffredinol ymhlith myfyrwyr ym Mhrifysgol Aberystwyth yn 92%, sef chwe phwynt canran yn uwch na ffigur y Deyrnas Unedig o 86%.

Mae’r Arolwg yn casglu data o 155 o Sefydliadau Addysg Uwch y Deyrnas Unedig, a chaiff ei gydnabod fel ffynhonnell ddylanwadol o wybodaeth ar gyfer darpar fyfyrwyr wrth iddynt ystyried eu hopsiynau.

Os oes gennych chi ddiddordeb mewn astudio yn Adran y Gymraeg ac Astudiaethau Celtaidd Prifysgol Aberystwyth, a chanfod pam bod ein myfyrwyr mor fodlon gyda’n cyrsiau, yna nid yw’n rhy hwyr. Mae gennym rai lleoedd clirio ar ôl ar gyfer y flwyddyn academaidd 2016-17, neu dewch i’n gweld ar un o’n Diwrnodau Agored.

Cynhelir yr Arolwg Cenedlaethol o Fyfyrwyr yn flynyddol gan IPSOS Mori ar ran holl gynghorau ariannu addysg uwch y Deyrnas Unedig, a chyfwelir tua 312,000 o fyfyrwyr blwyddyn olaf yng Nghymru, Lloegr, Yr Alban a Gogledd Iwerddon. Mae’n gofyn i fyfyrwyr i roi sgôr i’w prifysgolion ar gyfer ystod eang o agweddau, gan gynnwys ansawdd yr addysgu, asesiadau ac adborth, cymorth academaidd, trefniadaeth a rheolaeth, adnoddau dysgu a datblygiad personol.

Hybu a hyrwyddo’r Gymraeg

Mae myfyrwyr y Gymraeg weithiau’n clywed cwestiynau tebyg i ‘pam astudio’r Gymraeg?’ neu ‘bydd yr iaith yn marw’ a.y.y.b. Mae cwestiynau fel hyn yn ein diflasu oherwydd mae astudio’r Gymraeg ar lefel uwch yn werthfawr a dylem groesawu pobl eraill.
Nid yw’r broses o ddysgu iaith yn dod i ben ac mae’n rhaid gweithio tuag at wella drwy’r amser. Y ffordd hawsaf o wneud hyn yw siarad ac ymarfer. Mae’n haws ymarfer yr iaith mewn ardal fel Aberystwyth, ond yng Ngwent, fy ardal enedigol, mae angen chwilio am gyfleoedd.
Ar ôl gadael Aberystwyth yn 2014, roeddwn yn gweithio fel Swyddog Ieuenctid yn Sir Fynwy ac yna fel swyddog maes Menter Iaith BGTM (Blaenau Gwent, Torfaen a Mynwy). Mae’r ardal hon yn enfawr, felly fi sy’n gyfrifol am ardaloedd Blaenau Gwent a Gogledd Sir Fynwy. Hyd yn hyn, rwy’n mwynhau fy swydd ac yn mwynhau cryfhau’r ddarpariaeth Gymraeg i gymuned Gymraeg yr ardal. Mae cymunedau Cymraeg yr ardaloedd hyn yn fwy cuddiedig na chymunedau ieithyddol y Gogledd a’r Gorllewin, ac mae ein cymunedau ni’n gymysgedd da o Gymry Cymraeg a dysgwyr – o bedwar ban y byd!
Un peth sy wedi fy ngwylltio yw’r term ‘ail iaith’ ar gyfer dysgwyr neu bobl sy’n dod o deuluoedd sy’n defnyddio iaith arall. Credaf ei bod yn creu hollt yng nghymunedau’r Gymraeg. Weithiau, nid wyf yn siŵr am y term ‘dysgwr’ chwaith, oherwydd rwyf wedi bod yn dysgu, rwy’n dal i ddysgu, ond er hynny rwyf wedi cyrraedd pwynt lle gallaf weithio a gweinyddu trwy’r Gymraeg.
Yn fy ngwaith presennol, rwy’n gweithio gyda phobl o bob oedran, ac mae cyfle i gyflwyno’r syniad i deuluoedd eu bod yn gallu addysgu eu plant trwy gyfrwng y Gymraeg a rhoi sgil a phrofiad iddynt na dderbyniais i yn yr ysgol. Mae fy nghyfrifoldebau’n cynnwys darparu cyrsiau i deuluoedd ar sut y gallant ddefnyddio’r Gymraeg yn achlysurol yn y cartref, a threfnu digwyddiadau dysgu anffurfiol, er enghraifft boreau coffi, a hyd yn oed mynd i’r dafarn am gwrw a chlonc. Rwyf wedi darparu sesiynau amser stori i fabanod hefyd. Nawr, cofiwch fod y teuluoedd hyn, fel arfer, yn deuluoedd Saesneg, ond mae cyfle gyda fi i gyflwyno bywyd newydd a ffordd newydd i’w plant. Mae’r penderfyniad yn gallu bod yn un anodd iddynt ac, yn ddealladwy, mae nhw’n ofni sut y gallant ymdopi. Felly, mae’n bwysig peidio â defnyddio termau fel ‘ail iaith’ er mwyn hyrwyddo mynediad i’r cyfleoedd hyn.
Rwyf yn credu bod gobaith, ond efallai y bydd yn rhaid i ni groesawu pobl mewn ffordd wahanol wrth gyflwyno’r iaith a’i diwylliant fel carreg gamu i’n Cymru fodern?
Nid wyf am bregethu ynghylch sut i ymdrin â phobl, ond rhaid cofio bod gan bawb hawl i’r iaith. Rwyf yn credu ei bod yn bwysig trafod y pethau hyn, yn enwedig ymysg yr ifainc, oherwydd ni yw’r bobl sy’n dylanwadu ar y genhedlaeth nesaf.

Hannah Roberts

Hannah Roberts, BA Cymraeg

Croeso! Fáilte! Degemer mad!

Mae hi wastad yn braf croesawu myfyrwyr newydd a chyfredol i’n plith ar ddechrau tymor. Eleni rydym hefyd yn croesawu staff newydd i’r Adran, felly, dyma nhw yn eu geiriau eu hunain…

It is always a pleasure to welcome new and returning students at the beginning of term. This year we are also pleased to welcome new members of staff to the Department. Here they are in their own words…

Peadar Ó Muircheartaigh
I’m from Mayo in the west of Ireland and lecture in Celtic Studies at Aberystwyth. My main research interest is the dialectology and historical linguistics of Irish, Scottish Gaelic and Manx languages. I also work on the literature, literary history and print/manuscript culture of the Gaelic languages in the eighteenth century. I studied Modern Irish (BA) and Old and Middle Irish (MA) at the National University of Ireland, Galway, before going to the University of Notre Dame and the University of Edinburgh for further postgraduate study. Before coming to Aberystwyth, I taught at Edinburgh, Glasgow and Maynooth. I’m currently working on an annotated edition of the earliest (1782) printed anthology of Irish poetry.

Is as Maigh Eo agus tá mé i mo léachtóir leis an Léann Ceilteach anseo in Aberystwyth. Baineann mo chuid taighde, go príomha, le canúineolaíocht agus le teangeolaíocht stairiúil na dteangacha Gaelacha ach ta spéis ar leith agam in oidhreacht liteartha na nGael san ochtú haois déag. Cuireadh oiliúnt sa Nua-Ghaeilge (BA) agus sa tSean- agus Mhéan-Ghaeilge (MA) orm in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, sular thug mé aghaidh ar an University of Notre Dame agus an University of Edinburgh. Chaith mé tréimhsí éagsúla i mbun teagaisc i nDún Éideann, i Maigh Nuadh agus i nGlaschú, sular tháinig mé go dtí Aberystwyth. Tá an chéad díolaim filíochta a foilsíodh sa Ghaeilge (1782) á cur in eagar agam faoi láthair.

James McCann
Tógadh i bPortsmouth Shasana mé agus tháinig mé go hAberystwyth le BA a dhéanamh sa Léann Ceilteach de bhrí gur í seo an t-aon Roinn amháin ina bhféidir na teangacha Ceilteacha beo uilig a fhoghlaim, gan trácht ar na foirmeacha stairiúla ar nós na Sean-Bhreatnaise agus na Sean-Ghaeilge.
Tá mé ar tí dochtúireacht a chríochnú atá bunaithe ar cheann de théacsanna Robert Gwyn, an t-údar Caitliceach Breatnaise ón séú haois déag. I measc na n-ábhar taighde ar spéis liom iad tá litríocht Chaitliceach na Breatnaise, filíocht Ghaeilge na hochtú haoise déag, agus litríocht na hAthbheochana. Beidh mé ag múineadh Breatnaise do thosnaitheoirí agus chúrsaí atá ag baint le teanga agus litríocht na Nua-Ghaeilge.

Rwy’n dod yn wreiddiol o ddinas Portsmouth a deuthum i Aberystwyth i wneud BA mewn Astudiaethau Celtaidd oherwydd mai hon yw’r unig Adran lle gallwch ddysgu’r holl ieithoedd Celtaidd byw, heb sôn am ffurfiau hanesyddol fel Hen Gymraeg a Hen Wyddeleg? Hefyd, a yw’n gywir ychwangeu ‘yn yr ugeinfed ganrif’ ar ôl ‘yr Adfywiad’?
Yr wyf ar fin gorffen doethuriaeth yn seiliedig ar un o weithiau Robert Gwyn yr awdur Catholig o’r unfed ganrif ar bymtheg. Mae fy niddordebau ymchwil yn cynnwys llenyddiaeth Gatholig Gymraeg, barddoniaeth Wyddeleg y ddeunawfed ganrif a llenyddiaeth yr Adfywiad Wyddeleg yn yr ugeinfed ganrif. Byddaf yn dysgu Cymraeg i Ddechreuwyr a chyrsiau yn ymwneud ag iaith a llenyddiaeth yr Wyddeleg.

Richard Glyn Roberts
Un o Abererch ydw i, ar y ffin rhwng Llŷn ac Eifionydd. Astudiais y Gymraeg ym Mangor ac aros yno wedyn i gwblhau doethuriaeth ar gasgliadau diarhebion yr Oesau Canol. Bu^m yn ennill fy mara drwy gyfieithu ar y pryd a bu^m am gyfnod yn darlithio yn Ngholeg y Brifysgol, Dulyn. Yn fwy diweddar bu^m yn Gymrawd Ymchwil yn Aberystwyth lle bu^m, fel rhan o brosiect dan nawdd yr Academi Brydeinig a’r MLRA, yn paratoi adysgrifiadau o lawysgrifau rhyddiaith y bymthegfed ganrif.

Cyhoeddwyd fy astudiaeth baremiolegol, Diarhebion Llyfr Coch Hergest yn 2013 a dyfarnwyd imi Wobr Goffa Vernam Hull amdani. Yr un flwyddyn golygais, gyda Dr Simon Brooks, y gyfrol Pa beth yr aethoch allan i’w achub? Ysgrifau i gynorthwyo’r gwrthsafiad yn erbyn dadfeiliad y Gymru Gymraeg, yr unig ymateb academaidd difrif i ffigurau iaith Cyfrifiad 2011. Yn fy nghyfraniadau i’r gyfrol honno gwelir dylanwad Bourdieu a Foucault arnaf.

Rwy’n dal i ymddiddori mewn paremioleg ac, ar hyn o bryd, rwy’n paratoi golygiad o gasgliad diarhebion William Salesbury a Gruffydd Hiraethog, Oll Synnwyr pen Kembero ygyd (1547), yr ail lyfr printiedig Cymraeg. At hynny rwy’n gweithio ar amryw agweddau ar hanes diweddar efrydiau Cymraeg ac yn neilltuol y berthynas drefedigaethol rhwng y ddisgyblaeth academaidd a’r diwylliant ysgrifenedig subaltern brodorol.

Eurig Salisbury

Rwyf i wedi fy mhenodi’n Ddarlithydd mewn Ysgrifennu Creadigol. Fel mae teitl y swydd yn ei awgrymu, fy ngwaith i yw ysbrydoli myfyrwyr yr Adran i greu gyda geiriau, a thrwy hynny i fwynhau cyfoeth llenyddiaeth Cymru o’r newydd. Dros ddeng mlynedd yn ôl ro’n i’n fardd ar ei brifiant ac yn fyfyriwr yn yr Adran hon! Rwy’n edrych ymlaen at gael rhannu â’r myfyrwyr yr holl bethau rwyf i wedi eu dysgu ers hynny fel bardd ac awdur cyhoeddedig. At hynny, rwy’n edrych ymlaen hefyd at gael cyflwyno myfyrwyr i gyfoeth fy maes ymchwil arbenigol, sef barddoniaeth yr Oesoedd Canol. Mae’n siŵr y bydd y myfyrwyr, yn eu tro, yn rhoi digonedd o ysbrydoliaeth i mi.

‘Mentro Meifod’: ap Cymraeg newydd

[In this post Eiri Angharad Siôn, a graduate of Professional Welsh, discusses how a BA module on Welsh literary heritage inspired her to undertake further study for an MPhil. Her research, funded by KESS (Knowledge Economy Skills Scholarships) and in collaboration with Geosho, involves the production of an exciting new mapping app, ‘Mentro Meifod’, which gives users access to literary and cultural walks in four fascinating locations in Montgomeryshire.] 

Yn ystod tair blynedd ddymunol iawn yn astudio Cymraeg Proffesiynol yn Adran y Gymraeg yma ym Mhrifysgol Aberystwyth cefais y cyfle i astudio modiwlau blaengar a chyffrous. Roedd ‘Trosi ac Addasu’ yn rhoi blas ar gyfieithu a golygu gwaith printiedig; ‘Cymraeg yn y Gweithle’ yn rhoi cyfle i brofi ychydig o fywyd yn y byd gwaith go iawn, a fy hoff fodiwl – a dyma oedd y gwir ysgogiad i mi fynd ymlaen i wneud MPhil a dweud y gwir – ‘Bro a Bywyd’, modiwl a oedd yn rhoi’r  cyfle i ddehongli treftadaeth lenyddol y Cymry. Fel rhan o’r modiwl hwn roeddem yn ystyried gwerth treftadaeth lenyddol Cymru a sut y gallwn ei defnyddio er mwyn hybu’r economi leol. Cefais greu prosiect o’m dewis, ac fe gynhyrchais lyfryn cryno am hanes llenyddol Sir Drefaldwyn. Wedi cael blas ar hynny roeddwn yn awyddus i ymchwilio ymhellach i lenyddiaeth a hanes yr ardal, a hefyd i ganfod y ffordd orau o ddarparu’r fath ddeunydd mewn modd hygyrch i gynulleidfa heddiw.

Bûm yn ddigon lwcus i gael fy ariannu i wneud y gwaith ymchwil hwn gan KESS (Knowledge Economy Skills Scholarships), Rhaglen Gydgyfeirio Ewropeaidd sy’n cyllido gwaith ymchwil MPhil a PhD yng Ngorllewin Cymru ac yn y Cymoedd. Mae’r cyrsiau hyn yn gofyn i fyfyrwyr gydweithio â chwmni preifat wrth wneud eu hymchwil, a deuthum ar draws cwmni Geosho o Gaernarfon sy’n arbenigo mewn creu apiau mapio. Fel rhan o’m gwaith ymchwil i ddarpariaeth deunydd treftadol, cefais gyfle i gynhyrchu fy ap fy hun gyda chwmni Geosh, sef ‘Mentro Meifod’, a thrwy hynny gael cyfle i ddysgu mwy am faes mapio diwylliannol creadigol yn gyffredinol.

Ap o deithiau cerdded llenyddol a diwyllianol mewn pedwar man yn Sir Drefaldwyn yw’r ap rwyf wedi bod yn gweithio arno. Dewisais yr ardal hon am amryw resymau, yn bennaf am mai yn Sir Drefaldwyn y byddai’r Eisteddfod Genedlaethol yn cael ei chynnal eleni, ond hefyd am fod gen i gysylltiadau teuluol â’r ardal ac am fy mod yn frwdfrydig i ddysgu mwy am ei hanes. Cafodd yr ap ei lansio ar Ddydd Llun yr Eisteddfod, ac roedd cyfle i’r cyhoedd ei lawrlwytho a dilyn y teithiau yn ystod yr wythnos. Mae’r teithiau eu hunain yn gweithio gyda thechnoleg GPRS ac felly nid oes angen signal ffôn (elfen bwysig wrth ystyried eu bod wedi’u lleoli mewn ardal wledig a diarffordd), ac wrth i chi ddilyn map pob taith gerdded mae gwybodaeth am yr hyn sydd o’ch cwmpas a hanes yr ardal yn ymddangos ar sgrîn y ffôn, gyda lluniau a chlipiau sain o gerddi neu gerddoriaeth berthnasol.

Fy nghobaith wrth gynhyrchu ap o’r fath oedd mesur gwerth y math hwn o beth, gan ystyried a allai arwain at greu mwy o ddiddordeb yn llenyddiaeth a threftadaeth Cymru – efallai ymhlith cynulleidfa wahanol i’r un a fyddai’n ymddiddori yn y pwnc yn draddodiadol, megis pobl ifanc neu ddi-Gymraeg. Yn sicr gwelaf botensial ar gyfer hybu twristiaeth ddiwylliannol yn y math hwn o brosiect. Wrth i wyliau diwylliannol a theithiau cerdded ddod yn fwyfwy poblogaidd, mae cyfle i ni fel Cymry fachu ar y cyfle a gwneud yn fawr o’n hanes a’n diwylliant cyfoethog a hybu’r economi leol yn sgil hynny. Mae’r ap hwn yn un cwbl ddwyieithog (gan gynnwys cyfieithiadau o’r cerddi), a theimlaf fod potensial i greu fersiwn i ddysgwyr ac i blant hefyd. Mae peryg i Gymru gael ei gadael ar ei hôl pan ddaw at ddeunydd digidol a thechnolegol, ac mae angen manteisio ar unrhyw gyfle i sicrhau ein bod yn defnyddio’r platfform er ein budd ni. Er mwyn lawrlwytho’r Ap ewch at: www.mentromeifod.co.uk

Eiri Angharad Siôn, BA Cymraeg Proffesiynol

Mentro Meifod

Ymweliad â Llysgenhadaeth Iwerddon

Aeth Dr Ian Hughes, Dr William Mahon a Dr Simon Rodway o Adran y Gymraeg i Lundain Ddydd Llun 2 Mawrth i fynychu digwyddiad yn Llysgenhadaeth Iwerddon ar gyfer y sawl sy’n dysgu Gwyddeleg ym Mhrydain. Dyma oedd y digwyddiad cyntaf o’i bath yn y Llysgenhadaeth. Bob blwyddyn yn Iwerddon, ceir Seachtain na Gaeilge (‘Wythnos yr Wyddeleg’) yr wythnos cyn Gŵyl Padrig Sant (17 Mawrth), a’r bwriad oedd cynnal rhywbeth tebyg ym Mhrydain. Roedd yna ddarlleniadau a chanu yn yr Wyddeleg, a’r Llysgennad Daniel Mulhall yn llywio’r noson yn ddigon anffurfiol a chynnes.