Ymchwil newydd ar T. H. Parry-Williams: Dr Bleddyn Owen Huws yn Llundain

[This post recounts a lecture by Dr Bleddyn Owen Huws to the Honourable Society o Cymmrodorion in London in which he imparted new research about the controversy surrounding the recommendation in 1919 that T. H. Parry-Williams be given a professorship.]

Daeth torf sylweddol ynghyd i wrando ar y Dr Bleddyn Owen Huws yn traddodi darlith Gymraeg Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion yn Swyddfeydd Llywodraeth Cymru ar Stryd Victoria yn Llundain. Roedd gan Adran y Gymraeg gynrychiolarth gref yno gan mai’r Dr Adrian Morgan, un o gyn-fyfyrwyr ymchwil yr Adran oedd yn y gadair, a’r Athro Gruffydd Aled Williams, Athro Emeritws y Gymraeg a chyn-bennaeth yr Adran, oedd yn rhoi’r diolchiadau.

Ffurfiwyd y Gymdeithas yn Llundain yn 1751 ac, yn unol ag amcanion ei sefydlwyr, mae’r Gymdeithas yn parhau i gyfarfod yn gyson hyd heddiw er mwyn hyrwyddo a datblygu Iaith, Llenyddiaeth, Celfyddydau a Gwyddorau Cymru. Ceisia fynd i’r afael â phynciaullosg Cymru ddoe, heddiw ac yfory. Yn y gorffennol, gwnaeth y Gymdeithas gyfraniad blaenllaw i greu sefydliadau fel Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Prifysgol Cymru, y Llyfrgell Genedlaethol a’r Amgueddfa Genedlaethol. Heddiw, mae’r Gymdeithas yn parhau i wneud cyfraniad pwysig i drafodaethau gwleidyddol a diwylliannol yng Nghymru.

Pwnc darlith Dr Huws oedd ‘T. H. Parry-Williams a Helynt y Gadair Gymraeg yn Aberystwyth yn 1919–1920’.  Mae’r helynt yn wybyddys i bawb sydd â diddordeb yn y maes, ond dangosodd y ddarlith beth oedd maint y gwrthwynebiad tuag at Parry-Williams yn y wasg Gymreig. Fe’i erlidiwyd gan nifer o’i elynion – cymrodyr yn y Rhyfel Mawr, Esgob Tyddewi a phobl tref Aberystwyth a lofnododd ddeiseb yn erbyn penodi Parry-Williams yn Athro ac o blaid Timothy Lewis, a oedd wedi gwasanaethu ei Frenin a’i wlad. Roedd llawer o’r sylw a gafodd yn y wasg yn gyfan gwbl anheg.

Roedd y ddarlith yn un afaelgar a chofiadwy a bu canmol mawr ymhlith y rhai a ddaeth ynghyd i fwynhau’r arlwy. Mae ddarlith ar gael fel podlediad ar wefan y Gymdeithas ac fe fydd copi printiedig yn ymddangos yn Nhrafodion Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion (2014).

Am fanylion pellach, ewch i wefan y Cymmrodorion.

 

Yn y llun: Yr Athro Gruffydd Aled Williams; Yr Athro Prys Morgan; Dr Bleddyn Owen Huws; Mrs Delyth Huws; a'r Dr Adrian Morgan. Tynnwyd yn yr Army and Navy Club, Pall Mall.

Yn y llun: Yr Athro Gruffydd Aled Williams; Yr Athro Prys Morgan; Dr Bleddyn Owen Huws; Mrs Delyth Huws; a’r Dr Adrian Morgan. Tynnwyd yn yr Army and Navy Club, Pall Mall.